سەرەکی / تۆپ ستۆر / قوباد تڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەت باسی دووساڵی کابینەی نۆ دەکات

قوباد تڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەت باسی دووساڵی کابینەی نۆ دەکات

قوباد تاڵەبانی: لە دوو ساڵی كابینەی نۆیەمدا ئیدارەی قەیرانەكــــــــــــانمان دا و ئێستا ئیرادەی بەهێز بۆ چاكسازی و خزمەتی زیاتر هەیە

کوردستانی نوێ

-لەم دوو ساڵەی كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان، چۆن رووبەڕووی قەیرانە گەورەكان بوونەوە؟
قوباد تاڵەبانی: بێگومان دوای دوو ساڵ، كاتێتی بوەستین، ئەم دوو ساڵەی كابینەی حكومەت هەڵسەنگێنین. دوو ساڵی قورس بووە. لەكاتی دەستبەكاربوونی ئەم كابینەیە و بە ماوەیەكی كورت، هەرێمی كوردستان و عیراق و ناوچەكە، دووچاری كێشەی كۆرۆنا بوونەوە و ڤایرۆس بەرۆكی جیهانی گرت و بێگومان كاریگەریشی هەبووە لەسەر هەرێمی كوردستان و ئابووریی هەرێمی كوردستان، ئەمە لەكاتێكدا كێشەكانمان لەگەڵ بەغدا بەردەوام بوون و فشارێكی زۆری كردە سەر هەرێم، بەڵام حكومەت بە هەموو توانای خۆیەوە هەوڵیدا ئیدارەی ئەم دۆخە بدات. ئێستا كۆرۆنا ماوە، بەڵام خەریكە سیستمەكە خۆی دەگونجێنێ و حكومەت و خەڵكەكەش خۆیان گونجاندووە ‌و ڤاكسین زیادی كردووە و پرسی چاودێریی تەندروستی پەرەسەندووتر بووە. ئێمە چاوەڕێین كێشەی كۆرۆنا سووكتر بێت و‌ كاریگەرییەكانی كەمتر ببنەوە تا بازاڕ و بازرگانی زیاتر بكات.

-لەم دوو ساڵەدا بۆ چارەسەری كێشەكانی هەرێم و عیراق، 20 جار چوونەتە بەغدا و زیاتر لە 50 شەو لەوێ ماونەتەوە، ئەمانە دەستكەوتیان هەبوو؟
قوباد تاڵەبانی: لە ماوەی ئەم دوو ساڵەدا، گفتوگۆی زۆرمان لەگەڵ حكومەتی فیدراڵی هەبووە و ئەنجامەكەشی پەسەندكردنی پڕۆژە‌یاسای بودجەی 2021 بوو لەلایەن پەرلەمانی عیراقەوە، كە ئێمە هیوادارین لە حكومەتی هەرێمی كوردستان ببێتە مایەی هەڵدانەوەی لاپەڕە‌ی نوێ لەنێوان حكومەتی هەرێم و حكومەتی فیدراڵیدا. بێگومان دوای ئەو هەموو سەردان و دیدارەی هەمانبووە خۆم و وەفدەكەمان كە وەفدێكی بە توانا بوون، هەریەكە و لە بواری خۆی توانیمان بۆشاییەك پڕ بكەینەوە.‌ لە راستیدا ئەگەر بێین هەڵسەنگاندن بکەین، دەبینین كە یەكەمجار رۆیشتین كەشێكی زۆر نا تەندروست هەبوو و‌ لێكدانەوەیەكی زۆر هەڵە و مەترسیدار هەبوو لەسەر هەرێمی كوردستان، ژینگەی سیاسیی عیراق زۆر دژی هەرێم بوون و ئێمە تۆمەتبار دەكراین بە بەشێكی كێشەی ناوەڕاست و باشووری عیراق و تۆمەتبار دەكراین بەو كەموكورتیانەی كە لە عیراقدا هەبوون.

دەتوانم بڵێم بە هەوڵی هەموو ئەندامانی وەفدەكە توانیمان بەشێك لەو روانگەیە بگۆڕین و قەناعەت بە لایەنە سیاسییەكانی تری عیراق بكەین كە ئێمە هۆكار نین لەوەی نەخۆشخانە نییە لە پارێزگاكانی باشوور و خەتای ئێمە نییە كە رێگەوبان باش نەبێت، خەتای ئێمە نییە ئەگەر كارەبا لە باشوور خراپ بێت و ئێمە خۆمان كێشەمان هەیە،‌ لە ساڵی 2014 تا 2018 هیچ پارەیەكمان وەرنەگرتووە لە حكومەتی فیدراڵی و‌ ئەو پارەیەی كە ئێمە وەرمان نەگرتووە ئاخۆ لە كوێ سەرفكراوە؟ ئەگەر لە پڕۆژەیەك یان بۆ ژێرخانی ئابووری ‌بەشەكانی تری عیراق سەرفكراوە، ئەوە وتمان دیاریی هەرێمی كوردستانە بۆ ئەو ناوچانە، بەڵام سەرف نەكراوە، بۆیە هەندێ بەڵگەمان خستە بەردەستیان كە دەتوانم بڵێم كاریگەرییەكی هەبوو لەسەر تێڕوانینیان بۆ هەرێمی كوردستان و لەهەمان كاتیشدا توانیمان جۆرێك لە متمانە دروست بكەینەوە كە ئێمە تەنیا خەمی بەشەكەی خۆمان ناخۆین، بەڵكو لە هەرێمی كوردستان دەمانەوێت قسەمان هەبێت لەسەر ئەو ئاراستەیەی كە حكومەتی عیراق پێیدا تێدەپەڕێت و ئەو عیراقەی كە دە‌مانەوێت بێتەدی.

-زۆر كەس پێیانوایە گفتوگۆكانتان لەگەڵ حكومەتی فیدراڵی تەنیا لەسەر پرسی بودجە بووە؟
قوباد تاڵەبانی: راستە بەشێكی زۆری ئەو گفتوگۆیانە پەیوەندییان بە مەسەلەی بودجە و مووچەی هەرێمی كوردستانەوە هەبوو، بەڵام لە چوارچێوەی ئەو گفتوگۆیانەدا باسی سیاسەتی نەوتی عیراق و سیاسەتی نێودەوڵەتیمان دەكرد، بۆیە پەیامێكمان گەیاند كە راستە ئێمە پابەندین بە دەستوور و جێبەجێكردنی دەستوور و ماف و شایستەكانی هەرێمی كوردستان، بەڵام لە هەمان كاتیشدا ئەوە ناگەیەنێت كە ئێمە تەنیا خەمی بەشەكەی خۆمانە و قیروسیا بۆ بەشەكەی تر. نەخێر، ئێمە پەیامێكمان گەیاند كە دەمانەوێت كاریگەریمان هەبێت لەسەر عیراقێك كە بەرەو دیموكراسی و بەدامەزراوەیی بچێت، عیراقێك كە مەترسی نەبێت لەسەر خۆی و هەرێمی كوردستان و ناوچەكە. ئەمانە بەشێك لەو دەستكەوتی گفتوگۆیانەن كە رە‌نگە ئێستا زۆر بەرجەستە نەبن، بەڵام رە‌نگە لە قۆناغی داهاتوودا رە‌نگ بداتەوە، بەڵام ئەوەی ‌زۆر دیار بوو، بودجەی 2021 بوو كە تێیدا بەرپرسیارێتییەكانی هەرێمی كوردستان بە شایستەكانییەوە دیاری و پەسەندكران و بوونە یاسا. بۆیە ئەمە هەنگاوێكی مەزن بوو لەسەر تەحەددیاتێكی زۆر لە رووی هەرێمی كوردستان و زۆر كەس هەبوو وایان دەزانی ناتوانین بگەینە ئەنجام و زۆر هەبوون دەیانوت تەواو و ئەو پەیوەندییە دەرفەتی ئاشتبوونەوەی تێدا نییە، بەڵام بە هەوڵی هەموولایەك‌ توانیمان یاساكە تێپەڕێنین و ئێستا دەبێت بزانین ئەو كەشوهەوا ئەرێنییەی كە دروست بووە چۆن وەبەرهێنانی لەسەر بكەین و پەرەی پێ بدەین بۆ چارەسەری ئەو بەشانەی تر كە بەشێكن لە پرسی كورد و كوردستان لە عیراق.
بەداخەوە وایلێهاتووە هەموو پرسی كورد لە مووچە و بودجەدا سنووردار كراوەتەوە كە وانییە،‌ چونكە چەندین مەلەفی دیكەی گەورە هەن كە مافی خۆمانە پێداگرییان لەسەر بكەین و گفتوگۆیان لەبارەوە بكەین، بۆیە دەبێت سەردانەكانمان بۆ بەغدا زیاتر بكەین و بەردەوام بین تا دەستەبەریان بكەین.

-لە گفتوگۆكانتاندا چیتان بۆ پرسی مادەی 140 و گەڕانەوەی ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم كردووە؟
قوباد تاڵەبانی: مادەی 140 مادەیەكی دەستووری و زۆر گرنگە و‌ ماف دەدات بەو خەڵكەی كە بە حوكمی بڕیارە خراپەكانی رژێمی پێشووتر زوڵمیان لێكراوە و ئێستا پێویستە چارەسەر ببن، بۆیە ئەو مادەیە مادەیەكی زۆر چارەنووسسازە بۆ هەرێمی كوردستان و‌ لە هەموو كۆبوونەوەیەكمان كە پەیوەندیی بە بودجەوە هەبێت یان نا، باسمان كردووە و‌ دەبێت بەردەوام پێداگریی لەسەر ئەو مادەیە بكەین، بۆ ئەمە پێویستیمان بە یەكڕیزیی و یەكدەنگییە،‌ پێویستیمان بە هەماهەنگی بەهێزی كوتلە كوردستانییەكانە لە پەرلەمانی عیراق، پێویستیمان بە دروستكردنی هاوپەیمانێتییەكە، بەڵام مەلەفێكە كە لە ‌كاتی پەسەندكردنی دەستوورەوە لە ساڵی 2005ەوە تائێستا راستە هەندێك هەنگاو چۆتە پێشەوە، بەڵام بە ‌تەواوەتی جێبەجێ نەكراوە و دەبێت جێبەجێ بكرێت. ئێستا كە مەلەفی بودجەمان تێپەڕاندووە، پێویستە بێین لەسەر مادەی 140 قسە بكەین، لەسەر پرسی هێزی پێشمەرگە كە لە چوارچێوەی هێزە بەرگرییەكانی عیراقدا كێشەیەكە كە دەبێت یەكلایی بكرێتەوە، لەگەڵ‌ چەندین كێشەی تر كە پەیوەندییان بە دەستوور و بە فۆڕم و شێوەی ئیدارەی وڵاتەكەوە هەیە. بۆ نموونە تەفسیر و بۆچوونی جیاواز هەیە لەسەر سیستمی فیدراڵی، تازە لە ساڵی 2021دا هێز هەیە كە لە وتار و‌ شیعارەكانیاندا، دە‌یانەوێت وڵاتەكە بەرەو مەركەزییەتێكی تر‌ ببەن، لە‌كاتێكدا دەستوور حەقی داوە بە هەرێمی كوردستان وەك هەرێمێكی فیدراڵی مومارەسەی دەسەڵاتەكەی خۆی بكات، بۆیە زۆر شت هەن كە پەیوەندییان بە شێوازی ئیدارەدانی دەوڵەت و شێوازی رێكخستنەوەی هێزەكانی ئەم دەوڵەتەوە هەیە. پرسە داراییەكانی هەرێمی كوردستان مافێكی دەستوورییە و دەبێت بەبیر براكانمانی بهێنینەوە لە بەشەكانی تری عیراق و پێداگرییان لەسەر بكەین.

-پڕۆسەی پڕۆگرامی بایۆمەتری كە چەندین قۆناغی پڕۆسێسی بە ئەلیكترۆنیكردنە، بە كوێ گەیشتووە و چیترتان بۆ زیادكردووە؟
قوباد تاڵەبانی: پڕۆگرامی بایۆمەتری كە لە ساڵی 2016دا دەستیپێكرا، لەم كابینەدا دەستمان بە جێبەجێكردنی قۆناغی دووەمی ئەم بەرنامەیە كرد كە‌ بەشی یەكەمی بریتی بوو لە تۆماركردنی مووچەخۆرانی هەرێمی كوردستان و هەر كەسێك مووچە یان مینحەیەك لە حكومەتی هەرێمی كوردستان وەردەگرێت، چ كاتی بێت یاخود هەمیشەیی، لەم بەرنامەیەدا تۆماركرا و بە جێبەجێكردنی قۆناغی یەكەمی ئەو بەرنامەیە بۆمان دەركەوت چەند مووچەخۆرمان لە هەرێمی كوردستاندا هەیە و چەند پارە وەردەگرن و لە كوێ وەریدەگرن و هەندێ داتا و زانیاریمان دەستكەوت كە پێشتر ئەگەر هەشبووبن رەنگە لە شوێنی جیاجیا هەبووبن و ئێستا ئێمە خاوەنی داتا بەیس و باندێكی زانیاریی زۆر تۆكمەین. هەر بەو بەرنامەیە بندیوار یاخود مووچەخۆری وەهمی ناهێڵرێت و بۆمان دەركەوێت كێ بە نایاسایی زیاتر لە یەك مووچە وەردەگرێت، بۆمان دەركەوت كێ بە فیعلی مووچەخۆری هەرێمی كوردستانە.

لە قۆناغی دووەمی ئەم بەرنامەیەدا كە لەم كابینەیەدا كەوتۆتە بواری جێبەجێكردنەوە، ئێمە دەتوانین بەم داتایە میلاك رێكبخەینەوە،‌ ئەو میلاكەی كە هەمانە لەناو دامودەزگاكانی حكومەتدا كاراتری بكەین و‌ دوای رێكخستنەوە هەژمارێكی تایبەتی بۆ مووچەخۆرەكانمان بكەینەوە. ئیستا ئێمە ژمارەی كەسی بێ هاوتامان دابەشكردووە بەسەر هەموو فەرمانبەرێكی شارستانیدا. لەم پڕۆسەیەدا دەتوانین بە ‌كردنەوەی هەژماری بانكی بۆیان بە سستمێكی ئەلیكترۆنی مووچەكەیان پێشكەش بكەین. هەر بەم ژمارەی كەسی بێهاوتایە، دەتوانین هەندێك خزمەتگوزارییان پێشكەش بكەین، چ خزمەتگوزاریی تەندروستی بێت وەك بیمەی تەندروستیی یان دەستەبەری كۆمەڵایەتی بێت. بۆیە بناغەیەكە بۆ بەرەو ئەلكترۆنیكردنی حكومەتەكەمان و رێكخستنەوەی میلاكات و بەدیجیتاڵكردنی میلاكات و مامەڵەكردن لەگەڵ مووچەخۆراندا. دەتوانم بڵێم چاكسازییەكی زۆر گەورەیە كە توانیومانە تائێستا دەستیپێبكەین و ئیشاڵـڵا بیگەیەنینە ئەنجام.

-ژمارەی كەسی بێهاوتا لە فەرمانبەرانی مەدەنی حكومەت دەوەستێت یان فەرمانبەرانی شارستانی و سەربازیی و هاووڵاتیانیش بە گشتی دەگرێتەوە؟
قوباد تاڵەبانی: هەڵبەت ئەو بەرنامەیە ناوەستێت و ‌فەرمانبەرانی شارستانی و سەربازیش دەگرێتەوە، واتە‌ سەرەنجام دەمانە‌وێت تەواوی دانیشتووانی هەرێمی كوردستان بگرێتەوە، چونكە ئێمە وەك حكومەتی هەرێم تەنیا بەرپرسیار نین لە فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێمی كوردستان، بۆ نموونە ئێمە هاوتەریب لەگەڵ میلاكات و بایۆمەتریدا، خەریكی چاكسازین لە شێوازی تۆماركردنی كۆمپانیاكان. دەمانەوێت ئەم پڕۆسەیەش بكەین بە پڕۆسەیەكی دیجیتاڵی كە كۆمپانیایەك دادەمەزرێت، دەبێت بەشێوەیەكی ئۆتۆماتیكی وەزارەتی دارایی و باج و وەزارەتی كار و دەستەبەری كۆمەڵایەتی پێیەوە ببەستێتەوە، واتە لە ‌رێگەی سیستمێكی ئەلیكترۆنی هاوشێوەی بایۆمەتری یان گونجاوتر كار لەسەر دامەزراندنی كۆمپانیایەكی نوێ بكرێت.

لەو كاتەی كۆمپانیایەك دادەمەزرێت، ژمارەی بێهاوتایی خۆی وەرەگرێت وەك ژمارەی باج و لە هەمانكاتدا هەر كارمەندێك كە لە كەرتی تایبەتدا كاربكات ئەگەر لای حكومەت تۆماربكرێت، ئەوكاتە مافی هەیە بۆ دەستەبەری كۆمەڵایەتی، بۆیە ئێستا ئەو خزمەتەی دەستمان پێكردووە بۆ كارمەندی حكومی، لە بەرنامەشماندایە بگوازرێتەوە بۆ ئەو كەسانەی كە لە ‌كەرتی تایبەتدا كار دەكەن، ئەمەش گرنگە هەم‌ بۆ ئەوەی زانیارییەكی بەهێزمان هەبێت لەسەر كەرتی تایبەت، ئەو كاتەش دەتوانین ئەو خزمەتگوزارییانە بگەیەنینە ئەو كەسانەی لە ‌كەرتی تایبەتدا هەن، بە تایبەتی بۆ مافی خانەنشینی و مافی ئەو كەسانەی كە لە كەرتی تایبەتدا كار دەكەن. دەمانەوێت هاوسەنگیی رابگرین لە نێوان هێزی حكومەت و كەرتی تایبەت، چونكە ئێستا زۆر ناهاوسەنگە، ئاخر لەناو حكومەت هەموو ئیمتیازێكت هەیە، خانەنشینیت هەیە و رەنگە ئیلتزامات جیاواز بێت لەگەڵ كەرتی تایبەت و زەمانێكی هەیە لەچاو كەرتی تایبەتدا، بۆیە ئەگەر تۆ ئەمانەی بۆ دابین بكەیت بێگومان وا لە خەڵكێكی زیاتر دەكەیت كە روو لە كەرتی تایبەت بكەن بۆ دامەزراندن، خەریكە حكومەت و دامەزراوەكانی حكومەت دەبەستینەوە بە یەكترییەوە تا بە یەك جەستە كار بكات، نەك بەبێ هەماهەنگی دەستی راست و چەپت كار بكات، ئەوە یەكێك لە ئەولەویەتەكانی ئێمەیە لە ‌بەرنامەی چاكسازی كە دڵنیام دەگەینە ئەنجام.

-چەند ساڵێكە دەستتان بە بەرنامەی ״خزمەت״ كردووە و لەسەر پۆرتاڵێك شێوازی ئەو خزمەتگوزاریانەتان دیاریكردووە كە حكومەت پێشكەش بە تاكی دەكات، ئێستا گەیشتوونەتە كوێ لەم بەرنامەیەدا؟
قوباد تاڵەبانی: بەرنامەی خزمەت لە ساڵی 2018دا راگەیەنرا كە ئەمە زۆر بە روونی پەیوەندیی بە ناوەكەی خۆیەوە هەیە و خزمەتە بە ‌هەرێمی كوردستان. حكومەتی هەرێمی كوردستان كاری چییە‌؟ كاری ئەوەیە خزمەت بە دانیشتوانی خۆی بكات، جا چ هاووڵاتی خۆی بێت یان بیانی، بۆیە ئێمە هاتین بەدواداچوونێكمان بۆ ئەو خزمەتگوزاریانەمان كرد كە حكومەت پێشكەشی هاووڵاتیانی دەكات. هاتین لە هەموو وەزارەتەكانمان پرسی كە ئێوە چ دەكەن و‌ چۆن دەیكەین و هەموو ئەو زانیاریانەمان كۆكردەوە و خستمانە نێو پۆرتاڵێكی دیجیتاڵی ئۆنلاین كە ئێستا راگەیەنراوە و‌ حكومەت جگە لە خزمەتە گشتییەكانی وەك كارەبا و ئاو و ئاسایش، 405 خزمەتگوزاریی پێشكەش بە خەڵك دەكات، كە خزمەتی تاكین لە نێوان حكومەت و تاكێكی هاووڵاتی و لێرەوە هاتووین خزمەتەكەمان پۆلێن و دابەش كردووە بەسەر هەموو وەزارەتەكان و داوامان لێكردوون لە پێناوی باشتركردنی ئەو خزمەتە و خێراكردن و شەفافبوون لە چۆنێتی گەیاندنی ئەو خزمەتە، ئەو هەنگاوانەمان بۆ كەم بكەنەوە. واتە‌ ئەگەر خزمەتێك بە 10 هەنگاو و 10 ئیمزا جێبەجێ دەكرێت، داوامان كردووە ئەو هەنگاوانەمان بۆ كەم بكەنەوە و ئەگەر كارێك بە سێ رۆژ تەواو دەكرێت، داوامان كردووە بە رۆژێك تەواو بكرێت.

تۆماركردنی كۆمپانیا لە چوارچێوەی بەرنامەی خزمەتدایە.‌ پێش چاكسازی بە 28 بۆ 30 رۆژ ئەم پڕۆسێسە تەواو دەبێت، ئێستا من داوام لە وەزارەتەكان كردووە بە رۆژێك تەواوی بكەن، ئەمە تەحەددایەكە دەبێت جێبەجێی بكەین، چونكە سەرەنجام ئەمە ئەركی سەرشانی حكومەتە خزمەتێكی باشتر بگەیەنێت بە هاووڵاتیان، بۆیە هەموو وەزارەتەكان لەسەر هێڵن بۆ ئەو بابەتە و لە ئەولەویەتی كابینەكەماندایە، بۆئەوەی ئەو بەرنامەیە كە لە ساڵی 2018دا دەستیپێكرا، لەم كابینەیەدا تەواوی بكەین و‌ ئەوە شتێك نییە كە تەواو بوو وازی لێبهێنین، بەڵكو بەردەوام دەبێت و خزمەتەكە رۆژانە دەگۆڕێت و رێنمایی تازە دەردەچێت، بۆیە دەبێت بەردەوام بین لەسەر ئەوەی چۆن فەلسەفەی حوكمڕانیی خۆمان بگۆڕین بۆ گەیاندنی خزمەت بە باشتر و خێراتر و شەفافانەتر بە هاووڵاتیانی خۆمان.

-كەوابێت لەسەر بنەمای بایۆمەتری و كەسی بێهاوتا و بەرنامەی ״خزمەت״، رۆتین زۆر كەم دەبێتەوە و ئەمەش سوودی دەبێت بۆ هاووڵاتی؟
قوباد تاڵەبانی: ئێمە خوازیارین كە ئەم بەرنامانە رۆتینێكی زۆر كەم بكەنەوە.‌ هیچ مانایەكی نییە بە 17 هەنگاو مۆڵەتی شۆفێری نوێ بكرێتەوە، پێموایە دەتوانیت بە دوو تا سێ هەنگاو ئەم پڕۆسەیە كۆتایی پێ بهێنرێت. هەندێك لە‌ دەسەڵاتەكان لای خودی وەزارەتەكانە كە بە گۆڕینی رێنمایی قۆناغێك كە بە 10 رۆژ ئەنجام دەدرێت، دەكرێت بكرێتە رۆژێك، كارێك كە بە 20 هەنگاو و 20 سەردان و 20 ئیمزا تەواو دەبێت، دەتوانین بیكەینە دوو یان سێ هەنگاو. ئەوەی كە لە دەسەڵاتی وەزارەتە داوامان لێكردوون دەسەڵاتی خۆیان بەكاربهێنن و كەمی بكەنەوە و‌ هەندێكیشی كە لە دەرەنجامی پەیڕە‌و یان بڕیارێكی ئەنجومەنی وەزیرانە، دواتر خۆمان دەتوانین بڕیاری لەسەر بدەین، بەڵام‌ هەندێكیان پێویستیان بە گۆڕینی یاسایە،‌ چونكە هەندێك لەو رۆتینە لە یاساكانەوە شۆڕكراونەتەوە، ئیتر چ پەیوەندیی بە رەزامەندیی سەندیكا و هەندێك لایەنی دەرەوەی حكومەتەوە هەبێت، یان چ ئەو رۆتیناتەی كە پەیوەندیی بە قەبارەی هەیكەلییەتەكەی حكومەتەكە‌مانەوە هەیە،‌ ئەوە رەنگە ئاڵۆزتر بێت، بەڵام دەبێت هەنگاوی بۆ بهاوێژین و هەنگاویشمان بۆ ناوە،‌ بۆیە دەبێت دەسەڵاتی خۆمان بە‌كاربهێنین لە وەزارەتەكان و ئەنجومەنی وەزیران و لە كوێش پێویست بوو یاسا بگۆڕین.

سەرەنجام ئێمە دەمانەوێت هاووڵاتییەك كە سەردانی فەرمانگەیەكی حكومی دەكات، لە بری ئەوەی لە ژوورێكی گەرم و قەرەباڵغییەكی زۆر و لە پەنجەرەیەكەوە بنێردرێتە پەنجەرەیەكی تر و وەك مار و پەیژە‌ دەستی دەستی پێ بكرێت، دەمانەوێت لە یەك پەنجەرە داواكارییەكەی خۆی پێشكەش بكات و حكومەت بە سیستمێكی یەك پەنجەرەیی كارەكەی بۆ جێبەجێ بکات، ئەوە تەحەددایەكە ئێمە خۆمان لە خۆمانمان كردووە ‌و لە ‌وەزارەتەكانیشمان كردووە ‌و گەشبینم كە بیگەیەنینە ئەنجام.

-ئەم بەرنامانە و بە ئەلیكترۆنیكردنانەش پەیوەندییان بە رێكخستنەوەی میلاكاتەوە هەیە؟
قوباد تاڵەبانی: رە‌نگە پێویستت بە 10 فەرمانبەری جیا نەبێت بۆئەوەی یەك خزمەت بگەیەنێت، تۆ ئەو 10 هەنگاوەت كرد بە پێنج هەنگاو بۆ ئەمەش پێویستت بە پێنج فەرمانبەر دەبێت بۆئەوەی خزمەت بگەیەنێت. تۆ كە زانیت كێ فەرمانبەری خۆتە و لە ‌كوێ دەوام دەكات و میلاكی وەزارەتەكەت رێكخستەوە لەسەر بنەمای ئەو ئەركەی كە وەزارەتەكە دەیگەیەنێت نەك لەسەر بنەمای یاسایەك كە 15 ساڵ پێش ئێستا پەسەندكراوە (رە‌نگە ئەرکی وەزارەتەكە بە تەواوی گۆڕابێت، رە‌نگە لە داهاتوودا پێویستمان بە هەندێك وەزارەت نەبێت) بۆیە خزمەتگوزارییەكانیش ئاسانتر دەگەن.

حكومەت دەبێت شتێكی زیندوو بێت و بەردەوام خۆی هەڵسەنگێنێت.‌ پڕۆژەی «خزمەت»، پەیوەندییەكی راستەوخۆی بە بایۆمەترییەوە هەیە. ئێمە دەمانەوێت بەرچاوڕوونییەكی زیاترمان لەسەر داهاتی حكومەتی هەرێمی كوردستان و خەرجییەكان هەبێت. یەكێك لەو داهاتە سەرەكییانەی هەرێمی كوردستان لە دەرەنجامی رسوماتە و حكومەت خزمەتێك پێشكەش دەكات لەبەرامبەر بە رە‌سمێك. ئەگەر ئەو خزمەتەمان رێكخستەوە،‌ دەبێت رە‌سمەكەشی رێكبخەیتەوە و لێكیبدەیتەوە كە‌ ئەو رسمەی ئەمڕۆ وەریدەگریت زۆرە یان نا، پێویستە یان نا؟ ئێمە هەندێك كات لە ‌پێناوی داهاتدا رسوماتمان زیادكردووە و وامانزانیووە بە ‌زیادكردنی رسومات داهاتمان زیاد دەبێت، بەڵام دوایی بۆمان دەركەوتووە بەو زیادكردنە ژمارەی مامەڵەكان كەمی كردووە و بەمەش داهات كەمی كردووە.‌ بۆیە پێویستە حكومەتێكمان هەبێت كە بەڕاستی یەك حكومەت بێت و وەزارەتەكان ئاگایان لە ئیشوكاری یەكتری بێت. ئەوكاتە سیاسەتەكانیشمان دروستتر دەبێت و‌ پێویست ناكات تەنیا پشت بە داهاتی نەوت ببەستین وەك تاكە سەرچاوەی داهاتی هەرێمی كوردستان و گرنگە داهاتی نانەوتی زیاد بكەین، بە شێوەیەك كە هاوتەریب بێت لەگەڵ باشتركردنی ئەو خزمەتانەی پێشكەشی هاووڵاتیانمانی دەكەین تا زەمانێكمان هەبێت لەوەی هەر كاتێك نرخی نەوت دابەزی، دیسان تووشی كێشەیەكی دارایی و ئابووری نەبینەوە.

بۆیە بەرەبەرە من هەستی پێ دەكەم، شەش حەوت ساڵی قورسمان تێپەڕاندووە و دەتوانم بڵێم ئیدارەی قەیرانەكانمان داوە. هەر لە ساڵی 2014ەوە قەیرانەكان روویان لە هەرێم كرد، بە ‌بڕینی بودجەی هەرێمی كوردستان لەلایەن حكومەتی فیدراڵی‌ و ‌شەڕی نەگریسی داعش و ‌هاتنی ئاوارە و پەنابەرێكی زۆر كە روویان لە هەرێمی كوردستان كرد و تێچوویەكی یەكجار زۆری خستە سەر هەرێمی كوردستان، لەگەڵ ‌دابەزینی نرخی نەوت و ئەو كێشە سیاسییە دەرەكی و ناوچەیی و نێوخۆییانەی هەبوون، لەو شەش حەوت ساڵەدا ئیدارەی ئەو قەیرانانەمان داوە، ئیتر‌ باش یان خراپ، خەڵك دەتوانێ هەڵمان بسەنگێنێت، بەڵام ئیدارەمان دا. ئێستا كە ئیدارەمان داوە، ئەو قەیرانانە ناچاریان كردین دەست بۆ هەندێك چاكسازیی بەرین، هەندێك لەو چاكسازییانە خەریكن بەرهەمیان دەبێت. چاكسازیی سویچێك نییە دایگرسێنیت و بیكوژێنیتەوە!‌ چاكسازیی بەردەوامە و دەبێت بەردەوام بین لەسەری، بەڵام خەریكە لە ‌پاڵ ئیدارەدانی قەیرانەكاندا كە بە ‌داخەوە یەك و دووانیش نەبوون، خۆمان بۆ قەیرانی داهاتووش ئامادە دەكەین، چونكە بەداخەوە ئێمە لە ناوچەیەكین كە قەیران لە دوای قەیرانی تێدا دروست دەبێت.

بۆیە ئەگەر ئەم چاكسازییە شوێن پێی خۆی بگرێت و كاریگەریی ماڵیشی هەبێت و خزمەتێكی باشتر بگەیەنرێتە‌ هاووڵاتیان و ئەو بارگرانییە قورسەی كە ئەمڕۆ لەسەر هاووڵاتیان و بە پلە یەكیش لەسەر مووچەخۆران هەبووە، بەرەبەرە كەم ببێتەوە، ئەوا كوردستانەكەمان ئارام و ئاوەدان دەبێتەوە و‌ ئابوورییەكەمان هەمەجۆر دەبێت و هەلێكی كاری زیاترمان بۆ دێنێتە پێشەوە و هەموو ئەمانەش دەمانگەیەنێتە كوردستانێكی بەهێزتر.

-ئەگەر خۆتان نمرەیەك بدەنە خۆتان بۆ ئەم دوو ساڵە، ئەوا ئەو نمرەیە چەندە؟
قوباد تاڵەبانی: ئەو مافە بە خۆم نادەم نمرە بدەمە خۆمان بۆ دوو ساڵی رابردوو و خەڵك دەبێت ئەوە بڵێت. بە ویژدانەوە ئەگەر نمرەیە‌كی كەمیشمان بدەنێ لە ئەنجامدا ئێمە خزمەتكاری خەڵكین. راستە كێشە هەن كە هەندێكیان لە دەرەوەی ئیرادەی ئێمەوەن، لە كابینەی هەشتیش كێشەی زۆر روبەڕووی هەرێمی كوردستان بوونەوە كە لە دەرەوەی ئیرادەی خۆمان بوون، بەڵام ناچار بووین ئیدارەیان بدەین و لەم كابینەیەشدا رووبەڕووی كێشە بووینەوە كە لە دەرەوەی ئیرادەی ئێمەوە ‌بوون و كەس پێشبینی ئەوەی نەدەكرد كە نەخۆشییەكی وەكو كۆڤید – 19 بێت و جیهان و هەرێم بگرێتەوە و كاریگەریی گەورە لەسەر بازاڕ دابنێت، بەڵام گرنگ ئەوەیە ئێمە بەردەوام بین و هەنگاو بە هەنگاو بەرەو ‌ئامانجەكانمان بچین، بەرەو جێبەجێكردنی ستراتیژی خۆمان بچین كە چاكسازییە هەر لە ‌رێكخستنی میلاكات و بەدیجیتاڵكردنی حكومەتەوە بگرە تا بە ئەلیكترۆنیكردنی خزمەتگوزارییەكان و گەیاندنی خزمەتێكی باشتر بە هاووڵاتیان، بۆیە دوو ساڵ رۆیشت و دوو ساڵ ماوە.‌ من دایمە گەشبینم، بەڵام پێموایە ئیرادە هەیە بۆ ئەوەی بەردەوام بین لەسەر ئەم چاكسازییانە.

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *